Een Vlaamse computer

Gisterenochtend hoorde ik tijdens het scheren een interview met Vlaams minister-president Kris Peeters over de toestand van Opel in Antwerpen. Het viel me nog maar eens op hoe de journalist in dergelijke interviews de betrokken politicus constant in het nauw tracht te drijven met de vraag of hij wel genoeg doet. Bij de vraag wat er eigenlijk zou moeten gebeuren, wordt meestal niet stilgestaan. Ook hier werd niet gerept over het feit dat een regio in zijn eentje en zelfs met het belastingsgeld van alle Vlamingen een assemblagefabriek niet kan redden, omdat dat soort bedrijven al lang globaal geïntegreerd is.

De recessie drukt ons keihard met de neus op een aantal feiten waarvan we al lang wisten dat ze er waren, maar waar te weinig aan werd gedaan. De auto-industrie in Vlaanderen is te veel een verzameling assemblagefabrieken en toeleveranciers. De research- en designcentra van de autoproducenten bevinden zich elders. En dus zijn wij gedwongen de economische wetten van vraag en aanbod te ondergaan. Dat door de overcapaciteit in de sector een aantal zwakkere spelers zullen verdwijnen, lijkt mij evident. Dat we als verweer plots een Vlaamse auto moeten gaan bouwen, lijkt mij minder realistisch. Ik hoop van harte dat Opel Antwerpen gered kan worden, maar de structurele evolutie in de sector pleit tegen ons.

De ICT-sector in Vlaanderen heeft zijn traumaŽs op dat gebied al achter de rug. Kijk maar naar wat bedrijven als Philips of Siemens in Vlaanderen nog aan activiteiten hebben. De sector draait nu volledig om diensten en nicheproducten. Niemand is erin geslaagd als antwoord op die evolutie een Vlaamse computer te bouwen. En mochten we er al in geslaagd zijn, dan bevond de assemblagefabriek van onze Vlaamse computer zich waarschijnlijk in Taiwan of Vietnam.

Dat betekent niet dat onze ICT-sector nu recessiebestendig is. Ook hier zien we een aantal trends, waar we best zo snel mogelijk een antwoord op formuleren. De concurrentie op vlak van dienstverlening uit de zelf onder druk staande nieuwe economieën zal intensifiëren. En off-shoring en near-shoring zullen door kostenbesparende IT-directeurs nauwkeurig worden bekeken.

Het wordt dus knokken voor die bedrijven die zich niet met specifieke knowhow of businessmodellen kunnen onderscheiden. Ik pleit natuurlijk voor eigen winkel als ik zeg dat bedrijven de verantwoordelijkheid hebben door research en productontwikkeling hun marktpositie te versterken. Maar ik ben ook niet blind voor het feit dat de grootste competitieve voordelen voor een dienstenbedrijf liggen in marketingknowhow, kwaliteit en efficiëntie van de processen en methodes, en natuurlijk de personeelskosten.

Staatswaarborgen en overheidssubsidies kunnen niet alle bedrijven uit het slop halen. Gerichte fiscale en andere maatregelen kunnen onze ICT-sector in het huidige economische klimaat wel overeind houden. Het zou al te jammer zijn mocht onze jeugd - net nu we ze voor een ICT-loopbaan warm hebben gemaakt - geconfronteerd worden met het spookbeeld van de werkloze informaticus. Om dat te vermijden is een combinatie van verschillende factoren nodig: een overheid die de juiste omgeving schept, ondernemingen die strategisch denken en onderzoeksinstellingen die de sector op lange termijn ondersteunen. En die combinatie geldt op termijn ook voor de autosector.